Cây Cúc Tần (Cây Đại Bi) Có Công Dụng Gì? Chữa Bệnh Gì Và Những Lưu Ý Khi Dùng

Cây cúc tần hay còn gọi là cây từ bi xanh, là một trong những loại thảo dược quý phân bố nhiều ở Việt Nam, Trung Quốc và một số nước Nam Á. Loại thảo dược này có nhiều dược tính tốt, được sử dụng trong các bài thuốc chữa cảm cúm, ho, viêm họng, sổ mũi, đau bụng, hậu sản, đau dạ dày, chấn thương, mụn nhọt,… Để sử dụng hiệu quả và an toàn người bệnh cần hiểu rõ về đặc điểm, dược tính và công dụng của thảo dược này.

Đặc điểm của cây cúc tần

Cây cúc tần hay còn có các tên gọi khác như: Từ Bi Xanh, cây đại bi, đại ngải, mai hoa não, ngãi nạp hương, mai phiến, mai hoa băng phiến, long não hương,… Có tên khoa học là Blumea balsamifera, thuộc chi Đại bi (Blumea) họ Cúc. 

Hình ảnh cây cúc tần

Cây cúc tần là loài thực vật có hoa, chiều cao khoảng 1 – 2m với cây trưởng thành. 

Thân cây có các khía rãnh và có phân cành ở phần ngọn. Toàn thân có nhiều lông trắng, mềm và có mùi thơm nhẹ như long não.

Lá có hình bầu dục, rộng khoảng 3-6cm, dài 8 – 30cm tùy thuộc vào đặc điểm của cây, lá cây mọc so le trên thân và xếp thành hàng không đều nhau. Phần gân lá khá rõ ràng, hiện chằng chịt thành hình mạng lưới ở cả 2 mặt của lá. Mặt dưới lá có lông, màu trắng nhạt như có phấn phủ. mặt trên ít lông và có màu xanh thẫm. Mép lá có răng cưa. Phần gốc lá được chia thành 2, 4 hoặc 5 thùy nhỏ, vì phân phiến lá dưới xẻ sâu. Trong lá đại bi có chứa rất nhiều tinh dầu, nên khi vò nát sẽ có mùi thơm dễ chịu.

Cây đại bi là loại thảo dược phổ biến
Cây cúc tần là loại thảo dược phổ biến

Hoa cúc tần mọc thành cụm, tập trung ở phần kẽ lá và đầu cành. Các cụm hoa có thể nhiều hoặc ít với đầu màu vàng với đường kính khoảng 8-10mm và phần cuống hơi ngắn. Hoa có nhiều lông tơ, có màu gỉ sắt. Hoa cái thường mọc ở phần đầu lá, hoa lưỡng tính mọc ở phần giữa cành. Các tràng hoa có hình ống 3 răng. Tràng hoa lưỡng tính có hình trụ, 5 răng, 5 nhị, bầu hình trụ, ít lông và lông mọc chủ yếu ở phần đỉnh. 

Mùa hoa và quả nở rộ của cúc tần là vào tháng 3 đến tháng 5. 

Vị trí phân bố

Cây cúc tần là loại cây cỏ dại phổ biến ở nhiều nước, đặc biệt là Việt Nam, Trung Quốc và các nước vùng Nam Á, từ Ấn Độ kéo đến Malaysia, Philippin,…

Tại Việt Nam, cây Cúc tần phân bố ở nhiều vùng, là loại cây mọc dại ven đường, quanh làng, trên đồng cỏ,… Đặc biệt, xuất hiện nhiều ở khu vực miền bắc, các tỉnh trung du và vùng đồng bằng. Các vùng đồi núi quang, có nhiều ánh sáng, bãi đất rộng là địa điểm lý tưởng cho cây cúc tần phát triển và phát tán nhanh chóng. 

Bộ phận của cây cúc tần được dùng làm thuốc?

Cây cúc tần là cây thuốc phổ biến, được sử dụng nhiều trong bài thuốc Đông y. Bộ phận được dùng làm thuốc là phần lá cây. Trong lá cúc tần có rất nhiều tinh dầu, có chữa các chất như camphor, limonene, borneol, saponin, tannin,…

Lá cây tươi tốt và có thể thu hái quanh năm. Đặc biệt có chất lượng và dược tính tốt nhất khi được hái vào mùa hạ. Lá cây sau khi được thu hái có thể dùng tươi hoặc sấy, phơi khô để sắc uống hoặc cô thành cao. Phần lá non, búp của cúc tần là phần có dược tính và tinh dầu nhiều nhất. 

Thành phần hóa học và công dụng của cây cúc tần

Cây cúc tần có chứa rất nhiều tinh dầu, đặc biệt là phần lá, phần thân cũng có tinh dầu nhưng không nhiều. Lượng tinh dầu trong lá cúc tần chiếm khoảng 0,2 – 1,8% tất cả các dược chất. Thành phần của tinh dầu gồm D-borneol, Cineol, Limonene, L-camphor, Acid Myristic, Acid palmitic, sesquiterpen alcol. Trong đó Borneol là tinh thể có màu trắng như hoa mai và thường có nhiều phong mai hoa băng phiến, băng phiến đại bi.

Ngoài ra, trong thành phần của cúc tần còn có nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe khác như: Vitamin C, protit, lipit, sắt, corten, canxi,…

Với các thành phần dược tính, hoạt chất có lợi, cây cúc tần có công dụng:

Cây đại bi có nhiều thành phần, công dụng có lợi cho sức khỏe
Cây cúc tần có nhiều thành phần, công dụng có lợi cho sức khỏe
  • Sử dụng trong điều trị gai cột sống, giảm đau nhức xương khớp
  • Giảm tình trạng sốt, điều trị cảm cúm
  • Điều trị bệnh bí tiểu
  • Tăng cường chức năng hoạt động của hệ tiêu hóa
  • Tác dụng kháng khuẩn, chống nấm hiệu quả
  • Giảm đau nhanh chóng

Theo Đông y, cúc tần thuộc nhóm cây có tính mát, vị hơi đắng. Thảo dược này có tác dụng kinh phế và thận, được sử dụng trong nhiều bài thuốc điều trị bệnh như:

  • Các tình trạng bệnh hô hấp như: Viêm họng, ho, cảm cúm, sổ mũi, long đờm,…
  • Giảm đau: Đau tức ngực, đau bụng, đau dạ dày, đau răng, đau lưng, đau bụng sau sinh, hậu sản, đau bụng kinh,…
  • Giảm viêm nhiễm: Điều trị viêm da mủ, nhiễm trùng, ngứa da, mề đay khó chịu
  • Chấn thương: Điều trị vết thương, chấn thương, hôn mê, tan máu bầm,…

Cách dùng và liều lượng

Để điều trị bệnh mang lại hiệu quả tốt, an toàn với sức khỏe người bệnh cần lưu ý một số vấn đề về liều lượng và cách dùng với cây cúc tần như sau:

Liều dùng:

  • Dùng khoảng 6 – 12g lá/ ngày
  • Dùng khoảng 15 – 30g rễ/ ngày

Lưu ý: Tuyệt đối không lạm dụng, sử dụng cây cúc tần với hàm lượng quá lớn trong một ngày, có thể sẽ gây ra những ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe

Cách dùng:

Tùy vào từng tình trạng bệnh sẽ có những bài thuốc sử dụng cây cúc tần hoặc kết hợp với các nguyên liệu, thảo dược để mang lại hiệu quả tốt nhất. Theo đó, cách dùng cây cúc tần phổ biến nhất là dùng điều trị trong theo đường uống và điều trị ngoài theo đường ngâm rửa. Cụ thể là:

  • Điều trị trong: Người bệnh dùng lá hoặc rễ cây cúc tần tươi, phơi hoặc sấy khô sắc thuốc uống. Ngoài ra có thể nấu cô thành cao sau đó chia theo liều lượng hòa uống trong ngày theo chỉ định của thầy thuốc.
  • Điều trị ngoài: Có thể giã nát dùng đắp, rửa hoặc ngâm với rượu đắp ngoài da.

Cây cúc tần chữa bệnh gì?

Cây từ bi được sử dụng trong điều trị rất nhiều bệnh lý về tai mũi họng, tiêu hóa, bài tiết, giảm đau, chống viêm, kháng khuẩn, đi ngoài, viêm da,… Tùy vào từng tình trạng bệnh bác sĩ sẽ kê đơn, bốc thuốc và chỉ định liều lượng phù hợp. Theo đó, một số bài thuốc chữa bệnh bằng cây cúc tần phổ biến có thể kể đến như:

Cây cúc tần chữa chứng thấp khớp: 

  • Thành phần: 30g rễ cây cúc tần và 30g kê huyết đằng.
  • Cách dùng: Cho các vị thuốc vào ấm sắc uống mỗi ngày 1 thang hoặc ngâm với rượu trắng uống hàng ngày giảm đau nhức xương khớp. 

Bài thuốc trị sốt, cảm: 

Uống nước lá đại bi hằng ngày để cho hiệu quả thuyên giảm bệnh nhanh nhất
Uống nước lá cúc tần hằng ngày để cho hiệu quả thuyên giảm bệnh nhanh nhất
  • Thành phần: Cây cúc tần gồm cả rễ và lá,  đinh lăng, cam thảo, rễ bưởi mỗi loại lấy 20g. 
  • Cách dùng: Cho tất cả nguyên liệu vào sắc với 300 lít nước, đun đến khi còn 1,5 lít, chia làm 3 phần uống trong ngày. Uống liên tục trong 5 – 7 ngày để cho hiệu quả tốt nhất.

Lá đại bi chữa ho

  • Thành phần: 200g lá cây đại bi, 50g lá chanh, rễ cà gai leo, rễ thủy xương bồ, củ sả mỗi loại 100g, 50g trần bì.
  • Cách dùng: Các vị thuốc phơi khô, cắt khúc, sao vàng. Sắc 2 lần để lấy khoảng 700ml, lọc bỏ bã sau đó thêm vào khoảng 300ml siro để được 1 lít cao. Mỗi lần uống khoảng 20ml, ngày 2 lần.

Rễ cây cúc tần chữa đau bụng kinh

  • Thành phần: 30g rễ cây cúc tần, 15g ích mẫu
  • Cách dùng: Cho 2 vị thuốc vào ấm sắc với 500ml đun đến khi còn 250ml, uống thành nhiều lần trong ngày. 

Bài thuốc chữa viêm tai giữa có mủ

  • Thành phần: 2,5g băng phiến, 0,5g xạ hương, 10g mẫu lệ, 10g chương đơn, 15g long cốt, 10g hoàng liên
  • Cách dùng: Các nguyên liệu phơi, sao vàng, tán thành bột. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 20ml.

Bài thuốc chữa bệnh ghẻ

  • Thành phần: 1 nắm lá đại bi tươi
  • Cách dùng: Lá đại bi rửa sạch, ngâm nước muối, giã nát và đắp trực tiếp lên vùng da bị tổn thương. Ngoài ra người bệnh có thể nấu nước lá đại bi tắm hàng ngày để cho hiệu quả đẩy lùi triệu chứng ghẻ nhanh chóng hơn.

Bài thuốc chữa viêm khí quản

  • Thành phần: 20g lá đại bi già, gạo, thịt lợn băm nhuyễn, 3g gừng
  • Cách dùng: Các nguyên liệu sơ chế sạch sẽ, cho tất cả vào nồi nấu cháo. Khi cháo chín nêm nếm gia vị vừa ăn. Chia làm 3 phần ăn trong ngày, đều đặn trong khoảng 3 ngày để cho hiệu quả giảm triệu chứng bệnh tốt nhất. 

Ngoài ra, loại thảo dược này còn được sử dụng trong rất nhiều bài thuốc điều trị các bệnh về răng miệng, cảm mạo, giảm đau, viêm nhiễm,… Tùy vào từng tình trạng, người bệnh có thể tham khảo bài thuốc phù hợp nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất.

Cây cúc tần mua ở đâu? Lưu ý gì khi sử dụng?

Hiện nay các sản phẩm cây cúc tần tươi, lá hay rễ cúc tần khô được bán rất phổ biến tại các nhà thuốc đông y, trung tâm dược liệu. Để đảm bảo an toàn, chất lượng thảo dược tốt nhất người bệnh nên đến cơ sở uy tín để tìm mua.

Ngoài ra, trong quá trình sử dụng các bài thuốc chữa bệnh từ cây cúc tần, người bệnh cũng cần lưu ý:

Sử dụng lá đại bi theo đúng liều lượng và chỉ định của bác sĩ
Sử dụng lá cúc tần theo đúng liều lượng và chỉ định của bác sĩ
  • Các bài thuốc chữa bệnh với cây cúc tần cần được chỉ định theo liều lượng, kê đơn, bốc thuốc của thầy thuốc chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý lạm dụng, dùng quá liều có thể gây ra một số ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
  • Cần lựa chọn nguồn thuốc sạch để đảm bảo an toàn và mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất.
  • Trong quá trình sơ chế, xử lý thuốc cần đảm bảo về an toàn vệ sinh thực phẩm để thuốc phát huy tốt nhất hiệu quả điều trị và an toàn với sức khỏe.
  • Không sử dụng lá cúc tần có các đối tượng bị mẫn cảm với các thành phần trong thảo dược.

Cây cúc tần là một trong những thảo dược chữa bệnh hiệu quả, được sử dụng trong nhiều bài thuốc điều trị bệnh. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị tốt nhất người bệnh cần liên hệ và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng.

XEM THÊM:

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *