Chuyên gia chia sẻ về công dụng chữa viêm xoang, viêm mũi dị ứng của cây dâu tằm và cây tầm gửi trên cây dâu

Cây dâu từ lâu đã gắn liền với đời sống sinh hoạt, kinh tế tại nhiều vùng quê ở Việt Nam. Đây cũng là loại thảo dược quan trọng đối với y học cổ truyền, giúp đặc trị nhiều bệnh và chứng bệnh. Cây dâu và cây tầm gửi trên cây dâu khi được ứng dụng trong các bài thuốc chữa viêm mũi dị ứng, viêm xoang sẽ giúp làm tăng hiệu quả đáng kể. Hãy cùng theo dõi cuộc phỏng vấn với bác sĩ Lê Phương, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Thừa kế & Ứng dụng Đông y Việt Nam, sau đây để hiểu rõ hơn về công dụng chữa viêm xoang và viêm mũi dị ứng của những loại dược liệu này.

PV: Xin chào Thầy thuốc ưu tú, bác sĩ Lê Phương. Cảm ơn bác sĩ đã bớt chút thời gian để tham gia buổi trò chuyện giải đáp ngày hôm nay.

Bs. Lê Phương: Chào bạn và quý bạn đọc!

PV: Thưa bác sĩ Lê Phương, trong thời gian gần đây, xu hướng bệnh nhân dùng thuốc nam ngày càng tăng lên. Nhiều bệnh nhân đã có ý thức hơn trong việc tìm hiểu các loại dược liệu quanh mình để ứng dụng vào phòng và chữa trị bệnh. Tại hộp thư của chúng tôi có nhận được một số email hỏi về công dụng của cây dâu tằm đối với sức khỏe con người. Được biết, bác sĩ là người rất am hiểu về thảo dược, vì vậy mong bác sĩ có thể chia sẻ kỹ hơn về tác dụng của cây dâu được không ạ?

Bs. Lê Phương:

Cảm ơn bạn đã tin tưởng tôi và mời tôi đến buổi nói chuyện ngày hôm nay. Quả thực là tôi rất hứng thú với thảo dược, nhất là nam dược. Theo những kiến thức mà tôi đã tìm hiểu được thì cây dâu tằm là cây thuốc nam có dược tính tốt, chữa được rất nhiều chứng bệnh.

Cây này trong các tài liệu Đông y còn được gọi là cây mạy môn hoặc cây tầm tang. Loại cây này vốn được trồng ở rất nhiều vùng quê nước ta, nhất là đồng bằng bắc bộ. Cây dâu gắn liền với nghề nuôi tằm, dệt lụa. Mặc dù phổ biến nhưng phải nói thật là rất ít người dân biết rằng đây là cây thuốc quý, có nhiều công dụng.

Cây dâu tằm không chỉ có giá trị về kinh tế mà còn là vị thảo dược quý
Cây dâu tằm không chỉ có giá trị về kinh tế mà còn là vị thảo dược quý

Tất cả các bộ phận của cây dâu đều có những tác dụng dược lý nhất định và được sử dụng để chữa rất nhiều chứng bệnh. Lá cây dâu còn gọi là tang diệp có thể giúp giảm cảm mạo, ho, sốt, tiêu đờm, tiêu viêm, giúp mắt sáng hơn, điều trị cao huyết áp. Quả cây dâu có tên khác là tang thầm, giúp làm mát huyết, chữa mất ngủ, trị tiểu đường, tăng cường chức năng tiêu hóa, trị tóc bạc sớm, giúp mắt sáng hơn. Tang chi chính là tên gọi của cành dâu giúp chữa các bệnh mẩn ngứa ngoài da trừ tà, chữa đau mỏi vai gáy, chữa phong tê thấp. Vỏ và rễ cây dâu được là vị tang bạch bì trong Đông y là vị thuốc số một trong trị chứng ho khan, ho lâu ngày, ho có đờm, đồng thời còn chữa phù thũng, bệnh ngoài da và viêm nhiễm hầu họng.

Đặc biệt, những loại cây hoặc sinh vật gắn liền với cây dâu như cây tầm gửi, sâu trên cây dâu, tổ bọ ngựa hoặc sâu tằm ăn lá dâu cũng có dược tính, đều là những vị thuốc được sử dụng để chữa bệnh. Ví dụ như cây tầm gửi trên cây dâu còn gọi là tang ký sinh, được phơi khô giúp điều trị đau nhức xương, chữa thoát vị đĩa đệm, bổ thận, an thai. Bạch cương tàm, một loại dược liệu có nguồn gốc từ sâu tằm có tác dụng an thần, chữa các bệnh về thần kinh, động kinh, làm đẹp da, sáng da cho phụ nữ. Một loại dược liệu khác trên cây dâu là tang tiêu phiêu, thực ra là tổ bọ ngựa, có tác dụng trị tiểu nhiều, lợi tiểu, chữa đái dầm ở trẻ em, trị liệt dương, di tinh… Chính vì vậy với ngành thuốc nam, cây dâu tằm được xem là cây thuốc rất quan trọng, được ứng dụng nhiều vào điều trị bệnh.

PV: Theo chia sẻ của bác sĩ thì cây dâu tằm và cây tầm gửi cây dâu có rất nhiều tác dụng. Vậy không biết loại cây này có tác dụng đối với bệnh viêm xoang viêm mũi dị ứng không ạ? Đây là câu hỏi được gửi về từ email hoanganh15696@gmail.com. Mong bác sĩ giải đáp kỹ hơn ạ.

Bs. Lê Phương:

Cây dâu và cây tầm gửi trên cây dâu là những vị thảo dược rất phù hợp để điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng. Trong nhiều bài thuốc y học cổ truyền chữa viêm xoang, viêm mũi dị ứng đều có chứa các thành phần của cây dâu, đặc biệt là tang diệp, tang bạch bì, tang ký sinh. Nhiều bài thuốc chứa các thành phần này đến nay vẫn được áp dụng. Ví dụ như:

Tang bạch bì (vỏ rễ cây dâu) kết hợp với tế tân, táo tàu, quế chi cam thảo, sinh khương, ma hoàng, hà thủ ô, bạch thược, ngũ vị tử, bán hạ chế, bạch chỉ, ké đầu ngựa, phòng phong, bạch truật, hoàng kỳ, xuyên khung… giúp tán hàn, bổ khí, khu phong, cổ biếu. Tức là làm giảm các triệu chứng viêm xoang, viêm mũi dị ứng như chảy nước mũi, ngạt mũi, đau xoang…

Tang bạch bì được ứng dung trong nhiều bài thuốc chữa viêm xoang mũi
Tang bạch bì được ứng dung trong nhiều bài thuốc chữa viêm xoang mũi

Tang bạch bì đem nướng kết hợp với tân di hương và hương bạch chỉ sắc lên uống cũng có tác dụng trị viêm mũi xoang, giải nhiệt và thông khiếu.

Bên cạnh rễ cây dâu thì lá dâu cũng là thành phần quan trọng trong nhiều bài thuốc chữa viêm xoang, viêm mũi dị ứng mãn tính. Tang diệp (lá dâu) có thể kết hợp cùng tân di, lô căn, thương nhĩ tử, cát cánh, cam thảo. Tang diệp cũng có thể kết hợp với các thảo dược khác như sa sâm, hoàng cầm, mạch môn đông, thương nhĩ tử, bạch chỉ, kim ngân hoa, bạc hà, xuyên khung, phòng phong, liên kiều, thạch cao, hoắc hương, hạnh nhân, đàm phàn, rau diếp cá cũng có thể chữa viêm xoang, viêm mũi  dị ứng.

Những bộ phận như lá hoặc rễ cây dâu được ứng dụng nhiều trong các bài thuốc chữa viêm xoang, viêm mũi vì có những đặc tính quan trọng vừa giúp giải quyết căn nguyên vừa giải quyết triệu chứng của viêm mũi dị ứng, viêm xoang. Căn nguyên ở đây không chỉ là yếu tố ngoại tà hoặc dị nguyên mà còn là sự suy yếu của các tạng phủ bên trong, đặc biệt là can, phế thận. Khi đó nhiệt độc trong cơ thể tăng lên, âm dương mất cân bằng, làm suy giảm sức đề kháng, dễ sinh bệnh.

Lá dâu lại có tính hàn, quy vào các kinh phế, can và thận dễ dàng, giúp tán nhiệt giải biểu, mát gan lương huyết, thanh nhiệt ở phế và bổ can thận . Với công dụng mát gan, sơ nhiệt và lương huyết, lá dâu có khả năng tiêu viêm, phù hợp với viêm mũi dị ứng và viêm xoang.

Tang bạch bì cũng có tính hàn, quy vào kinh phế, giúp thanh nhiệt ở phế hiệu quả. Các nghiên cứu khoa học cũng đã chứng minh được, nước sắc của rễ cây dâu có tác dụng ức chế nhiều loại vi khuẩn, như tụ cầu vàng, trực khuẩn thương hàn…

Còn cây tầm gửi trên dâu hay còn gọi là tang ký sinh được cho thêm vào các bài thuốc chữa viêm xoang mũi với chức năng bổ là chính. Vị thuốc này đi vào can, thận và giúp mạnh xương gân. Mà can thận khỏe thì người bệnh sẽ phục hồi nhanh hơn.

Cây dâu và cây tầm gửi có dược tính rất tốt lại an toàn nên chúng tôi cũng sử dụng những thảo dược này trong công thức “gốc” của bài thuốc chữa viêm mũi dị ứng và viêm xoang tại Trung tâm Thừa kế & Ứng dụng Đông y Việt Nam.

PV: Bác sĩ có thể chia sẻ kỹ hơn về việc ứng dụng cây dâu và cây tầm gửi trong bài thuốc chữa viêm mũi dị ứng, viêm xoang mà bác sĩ vừa nhắc tới được không ạ?

Bs. Lê Phương:

Bài thuốc mà tôi vừa nhắc tới có tên là Tiêu xoang linh dược thang, được phát triển từ công trình nghiên cứu “Nghiên cứu bài thuốc y học cổ truyền điều trị viêm mũi xoang dị ứng” do tôi và các cộng sự tiến hành năm 2010. Bài thuốc này được nghiên cứu dựa trên nền tảng là các bài thuốc dân gian, bài thuốc cổ phương chữa viêm xoang, viêm mũi dị ứng.

Trong thành phần bài thuốc, chúng tôi đã lựa chọn tang diệp, tang bạch bì làm những thành phần chính trong công thức cơ bản của bài thuốc. Lý do lựa chọn là vì những thành phần này có dược tính phù hợp, giúp giải quyết bệnh căn nguyên bên trong và tiêu viêm như tôi đã trả lời trước đó.

Tang diệp, tang bạch bì là những thành phần chính trong bài thuốc Tiêu xoang linh dược thang
Tang diệp, tang bạch bì là những thành phần chính trong bài thuốc Tiêu xoang linh dược thang

Ngoài ra còn có 2 lý do khác để giúp chúng tôi quyết định đưa những thành phần này vào bài thuốc. Nguyên nhân thứ nhất là, cây dâu là thuốc nam, phát triển mạnh mẽ tại địa hình và khí hậu nước ta, sẽ phù hợp với cơ địa người Việt hơn là thuốc bắc. Thêm nữa là chúng tôi có thể chủ động về nguồn dược liệu dễ dàng bằng việc thu mua hoặc tự phát triển cây thuốc.

Nguyên nhân thứ hai là lá dâu và rễ cây dâu đều là những dược liệu rất lành, không gây độc, chúng cũng dễ kết hợp với các thảo dược khác rất an toàn. Dược tính của cây dâu được chúng tôi kiểm tra kỹ càng tại các đơn vị chuyên môn như Trung tâm phòng chống độc và Khoa sinh lý thuộc Học viện Quân y, Viện dược liệu, khoa Đông y thực nghiệm – Bệnh viện Y học cổ truyền.

Tuy nhiên trong quá trình điều trị, đối với những bệnh nhân đang cho con bú, chúng tôi cần điều chỉnh các vị thuốc cho phù hợp, tang diệp sẽ không được sử dụng vì có thể làm mất sữa.

Với cây tầm gửi trên cây dâu, tùy từng tình trạng của người bệnh mà gia giảm cho phù hợp. Ví dụ như những bệnh nhân bị viêm xoang mũi do dị ứng thì có thể không cần thêm vị thuốc này. Những bệnh nhân có vấn đề xương khớp hoặc đang mang thai thì có thể điều phối thêm tang ký sinh nhằm giúp bổ can thận, mạnh xương khớp, an thai và lợi sữa.

PV: Với những chia sẻ ở trên, có thể khẳng định cây dâu và tầm gửi trên dâu có tác dụng tốt đối với bệnh viêm xoang, viêm mũi dị ứng. Vậy người bệnh có thể sử dụng cây dâu ở nhà để phòng ngừa và chữa những bệnh này được không ạ? Nếu dùng được thì nên sử dụng theo cách nào ạ?

Bs. Lê Phương:

Rất nhiều bệnh nhân viêm xoang viêm mũi dị ứng hoặc cả những người bình thường vẫn thường đun nước lá dâu, cành dâu hoặc rễ cây dâu ở nhà để chữa và phòng bệnh. Những cách này đều khá đơn giản và mang lại tác dụng nhất định, tuy nhiên hiệu quả đạt được khá lâu. Để tạo ra hiệu quả toàn diện hơn và nhanh chóng hơn, ngoài dược liệu từ cây dâu, các thầy thuốc thường sử dụng kết hợp các nguyên liệu khác. Trong bài thuốc Tiêu xoang linh dược thang bên cạnh lá dâu, rễ cây dâu chúng tôi còn đưa vào những thành phần như bồ công anh, hoàng cầm, khương hoạt, cát căn, bạc hà, hoặc hương, xuyên khung, trần bì, bạch chỉ… để tăng cường dược tính, giúp điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng hiệu quả hơn.

Việc sử dụng riêng lẻ cây dâu tại nhà có thể áp dụng được nhưng chỉ nên dùng với trường hợp bệnh rất nhẹ. Bệnh đã nặng rồi thì sử dụng cây dâu sẽ có thể làm viêm nhiễm trở nên trầm trọng hơn do dược tính chưa đủ mạnh làm bệnh kéo dài và trầm trọng hơn.

Nếu chưa hiểu rõ về cây dâu và cách chữa từ cây dâu thì người bệnh không nên áp dụng. Bởi vì sử dụng cây dâu sai cách có thể dẫn đến một số tác dụng phụ. Ví dụ lạm dụng cây dâu có thể gây ức chế khả năng tiêu thụ tinh bột của dạ dày, làm giảm huyết áp nghiêm trọng, rất nguy hiểm với người mắc bệnh huyết áp. Trong cây dâu, hàm lượng kali rất cao nên có thể ảnh hưởng đến thận và bàng quang.

PV: Cảm ơn những thông tin hết sức hữu ích mà bác sĩ đã gửi đến quý bạn đọc hôm nay! Chúc bác sĩ nhiều sức khỏe.

Như vậy cây dâu và cây tầm là những thảo dược rất tốt, có khả năng chữa nhiều vấn đề, bao gồm cả viêm mũi dị ứng và viêm xoang. Tuy nhiên người bệnh cũng cần tìm hiểu kỹ càng nếu muốn sử dụng. Nếu còn bất kỳ băn khoăn nào về cây dâu chữa viêm xoang, viêm mũi dị ứng, bạn đọc có thể liên hệ đến hotline (024) 710 99 838 – 0974 026 239 để được bác sĩ Lê Phương tư vấn kỹ hơn.

Ngày đăng: 16/12/2019 - Cập nhật lúc: 2:18 PM , 16/12/2019

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *